GENEL BİLGİLER

Madde 

Boşlukta yer kaplayan ve ağırlığı olan her şey maddedir.Bu tarif genel bir nitelik taşır. Mesela üzerinde yaşadığımız yer küresi, hava, su, taş, toprak vs. maddedirler.Maddenin şekil almış haline cisim denir.Şişe,bardak,pencere camı, ayrı ayrı birer cisimdir.Fakat hepsi cam maddesinden yapılmıştır.

Saf Maddeler
Saf maddeler element ve bileşiklerden oluşur. Fakat;maddelerin çoğu ne tek bir elementtir,ne de tek bir bileşiktir.

Saf maddeler ikiye ayrılır:

1.Elementler
2.Bileşikler

Elementler
Aynı cins atomlardan oluşurlar.Yasal ve fiziksel yollarla bileşenlerine ayrılamazlar,çünkü tek cins atom bulundururlar.Belirli yoğunluk,erime ve kaynama noktaları vardır.

Üç sınıfta incelenirler:

• Metaller
• Ametaller
• Soygazlar

Örnekler: Sodyum (Na), Helyum (He)

Bileşikler

En küçük yapı birimi moleküldür.Formüllerle gösterilirler.Kimyasal yollarla bileşenlerine ayrılabilirler,çünkü en az iki atomdan oluşmuşlardır.Belirli yoğunluk, erime ve kaynama noktaları vardır.Kendilerini oluşturan maddelerden farklı özellik gösterirler.Oluştuğu maddeler arasında sabit bir oran vardır.

Örnek: Su,metaller,eriyik durumundaki tuzlar, kristaller

                                    

Özellikler

• En küçük parçaları moleküllerdir.
• Belirli formüllerle gösterilirler.
• Kimyasal yollarla dönüştürülürler.
• Saf ve homojen maddelerdir.
• Belirli erime ve kaynama noktaları vardır.Sabit basınç altında hâl değiştirirken sıcaklıkları sabit kalır.
• Bileşiği oluşturan elementlerin kütleleri arasında sabit bir oran vardır.
• Bileşiği oluşturan elementler kendi özelliklerini kaybederler.
• Belirli koşullarda,hâl değiştirirken yoğunlukları değişir.

Maddenin Özellikleri:

Madde kütlesi Hacmi ve eylemsizliği olan her şeydir.Maddenin aynı zamanda kütlesi hacmi vardır.maddenin üç fiziksel hali vardır:

1)Katı

Maddenin belirli bir şekle ve hacme sahip en düzenli halidir.

Örnek:Demir,Tahta,Buz birer katı örneğidir.

2)Sıvı

Sıvı maddenin belirli bir hacmi vardır,ancak belirli bir şekli yoktur.Sıvıyı oluşturan tanecikler arasında az da olsa boşluk bulunur.

Örnek:Su,benzin,alkol

3)Gaz

Maddenin Sıvı hal gibi belirli bir şekli yoktur.Bir Gazın hacmi bulunduğu kabın hacmine eşittir.Gazların Hacimleri Basınç ve sıcaklıklarına bağlı olarak değişir.Hava,Karbondioksit,oksijen birer gazdır.

Maddelerin ortak özellikleri:

Bu ortak özellikler;

a. Eylemsizlik
b. Hacim
c. Kütle
d. Tanecikli Yapı

Eylemsizlik:Maddenin doğal durumunu koruma isteğine Eylemsizlik denir.Duran bir araç aniden harekete geçerse araç içerisindeki cisimler aracın arkasına doğru hareket ederler,araç aniden fren yaptığında cisimler aracın ön tarafına doğru hareket eder. Dolmuş veye Otobüs içerisinde giderken şoförün aniden fren yapması durumunda bütün yolcular öne doğru giderler. Yolcuların bu şekilde hareket etmesinin sebebi eylemsizlik kuvvetinden kaynaklanır.

Kütle:Bir maddenin madde miktarına kütle denir.Kütle tanecik sayısıdır diyebiliriz.Bu nedenle kütle miktarı bulunduğu yere göre değişiklik göstermez.Günlük hayatda kütle ve ağırlık birbiriyle karıştırılır.Ancak aynı şeyler değildir.Ağırlık Dünyanın,cismin kütlesinden dolayı uyguladığı bir kuvvetdir.Ağırlık bulunulan ortama göre değişiklik gösterebilir.Örneğin bir cismin Dünyada ve Ayda ki ağırlıkları birbirine eşit değildir, ama kütleleri eşittir.

Hacim:Maddenin boşlukta kapladığı yere Hacim denir.Bütün maddelerin bir hacmi vardır.Birimi m3 tür.

Maddelerin ayırt edici özellikleri

ÖZ KÜTLE :Sabit sıcaklık ve basınçta birim hacimdeki madde miktarıdır. Katı ve sıvılarda birim hacim genellikle Gram/cm3 alınır. Gazlarda ise hacim litre alınır.Öz kütle “d” ile sembolize edilir.

ERİME NOKTASI :Sabit sıcaklıkta ve basınçta katı saf bir maddenin katı halden sıvı hale geçtiği sıcaklıktır.Genellikle birimi ( 0C ) olarak verilir.

DONMA NOKTASI :Sabit sıcaklıkta ve basınçta saf sıvı bir maddenin sıvı halden katı hale geçtiği sıcaklıktır.Genellikle birimi ( 0C ) olarak verilir.

ERİME – DONMA OLAYI :Katı bir maddenin ısıtıldığında sıvı hale geçmesi olayına ERİME denir.Bu olayın tersine yani sıvı bir maddenin ısı kaybı sonucu katılaşması olayına DONMA denir.Bu hal değişim olayları saf maddelerde sabit (belirli) sıcaklıklarda olur.

Bu durumda;

*Arı (saf) maddelerin erime ve donma süresince sıcaklıkları sabittir.

KAYNAMA–YOĞUNLAŞMA OLAYI VE BUHARLAŞMA

Bir miktar su ağzı açık kaba konulduğunda zamanla suyun azaldığı gözlenir.Bu olayda sıvı molekülleri bulunduğu ortamdan ısı alarak sıvı halden buhar haline geçmiştir.Bu olaya buharlaşma denir.Sıvılar bulunduğu her sıcaklıkta buharlaşabilirler.Sıvı moleküller buhar haline gelirken sıvıdan ayrılanlar dış ortama basınç yaparlar.Yaptıkları bu basınca DENGE BUHAR BASINCI denir.

Sıvıların sıcaklığı artıkça buharlaşması hızlanır. Dolayısı ile denge buhar basıncı da artar.Denge buhar basıncının bu artışı en nihayetinde açık hava basıncına (Po) eşik oluncaya kadar devam eder.

Sıvının buhar basıncının;açık hava basıncına eşit olduğu anda KAYNAMA olayı gerçekleşir. Kaynama olayının başladığı sıcaklığa da KAYNAMA NOKTASI (SICAKLIĞI) denir.

KAYNAMA NOKTASI :Sabit sıcaklıkta ve basınçta saf sıvı bir maddenin sıvı halden gaz hale geçtiği sıcaklıktır.Genellikle birimi ( 0 C ) olarak verilir.

*Saf suyun donma noktası 0 C kaynama noktası ise 100 C”dir (1 atmosfer basınçta)

*Saf (arı) sıvıların kaynama süresince hem sıcaklığı hem de buhar basıncı sabittir.

*Saf olmayan sıvıların ise kaynama süresince sıcaklığı değiştiği halde buhar basıncı değişmez.

*Sıvıların 1 atm. basınçta elde edilen kaynama sıcaklıklarına “normal kaynama sıcaklığı” denir.

*Kaynama sıcaklığı saf sıvılar için ayırt edici özelliktir.

YOĞUNLAŞMA NOKTASI : Sabit sıcaklıkta ve basınçta saf gaz bir maddenin gaz halden sıvı hale geçtiği sıcaklıktır. Genellikle birimi ( 0C ) olarak verilir.

*Saf bir katı eridiği sıcaklıkta sıvısı da donar; Yine aynı şekilde saf bir sıvının buharlaştığı sıcaklıkta buharı da yoğunlaşır.

KAYNAMA NOKTASINA ETKİ EDEN FAKTÖRLER:

1-Sıvının cinsi:Sıvının kimyasal yapısı değiştikçe kaynama noktası değişir.Kısaca sıvı molekülleri arasındaki çekim kuvveti arttıkça sıvının kaynama noktası artar.

2-Açık hava basıncı:Sıvı yüzeyine etki eden açık hava basıncı (Po) arttıkça sıvının kaynama noktası yükselir.

3-Yükselti (Rakım):Deniz seviyesinden yükseklere çıkıldıkça sıvının kaynama noktası düşer. Bu olay dolaylı yoldan açık hava basıncının azalmasına bağlıdır.

4-Sıvıda yabancı madde çözünmesi:Çözüneni uçucu olamayan çözeltilerde (katı – sıvı) çözünen madde miktarı arttıkça çözeltinin kaynama noktası artar.

Aynı rotamda kaynayan bütün sıvıların kaynama süresince buhar basınçları birbirine eşittir.

Bütün sıvıların sıcaklığı arttıkça buhar basıncı artar.Ancak kaynama başladıktan sonra buhar basıncı sabit kalır

Bütün sıvıların sıcaklığı arttıkça buhar basıncı artar demiştik.Ancak saf sıvılarda kaynama noktasından sonra hem sıcaklığı hem de buhar basıncı sabitleşir.Oysa tuzlu su gibi çözeltilerde kaynamaya başlama sıcaklığına kadar hem sıcaklık hem de buhar basıncı artar kaynama başladığı andan itibaren sıcaklığı arttığı halde buhar basıncı değişmez.

Sıvıların aynı ortamda kaynama noktaları ile buhar basınçları arasında ters orantı ilişkisi vardır.Yani kaynama sıcaklığı yüksek olan sıvının buhar basıncı daha düşüktür.

ÖRNEK:

1 atm basınç altında

Suyun kaynama noktası : 100 0C”dir
Saf alkolün kaynama noktası : 78 0C”dir

Buhar basınçları arasında ise : Palkol > Psu’ dur.

Sıvının ısı alarak gaz fazına geçmesi olayına buharlaşma demiştik.Şimdi bu olayın tersini düşünelim.Yani buharın ısı kaybederek sıvı hale geçmesi olayına yoğunlaşma denir. Günlük hayatta camların buğulanması buzdolabından çıkan kapların dış yüzeylerinde sıvı taneciklerin oluşması birer yoğunlaşma olayıdır.

ESNEKLİK:Katı bir maddeye dışarıdan bir kuvvet uygulandığında maddenin şekli değişir. Kuvvet ortadan kaldırıldığında madde tekrar eski hale geliyorsa bu olaya esneklik denir.Katı maddenin biçim değiştirmeksizin etkisinde kalacağı büyük bir gerilme değeri vardır.Bu değere esneklik sınırı denir.Esneklik sınırı aşılınca maddenin şekli değişir eğilir kırılır.

GENLEŞME:Her hangi bir madde dışarıdan ısı aldığında eninde boyunda veya hacminde bir artış oluyorsa bu olaya genleşme denir.
Genleşme katı sıvı ve gazlarda görülür.Ancak genleşme kat sayısı yalnızca katı ve sıvılarda ayırt edici özelliktir.Gazlarda ise ortak özelliktir.